?

Log in

No account? Create an account
uladzimer [entries|archive|friends|userinfo]
uladzimer

[ userinfo | livejournal userinfo ]
[ archive | journal archive ]

* * * [Feb. 18th, 2018|11:53 am]
uladzimer
Апоўдні прыляцеў чорны воран, сядзеў на бярэзіне насупраць вакна і крычаў... Вяртаюся.
Link1 comment|Leave a comment

EESTI [Feb. 18th, 2018|09:35 am]
uladzimer
[Tags|, , , , ]



*      *      *
Каб, дружа ты мой, не склалася ўражаньне, што шлындаю тут бязмэтна па вуліцах буржуазнай Эстоніі, аб'ядаюся прысмакамі ды лынды б'ю, калі суайчыньнікі сваёй ударнай руплівай працай набліжаюць 100-годзьдзе БНР, напішу колькі словаў пра свае нялёгкія будні.
На здымку - адзін з будынкаў Эстонскага літаратурнага музэя, дзе я і праходжу стажыроўку.




*      *     *
Эстонскі літаратурны музэй - вялікая навуковая ўстанова, якая ўключае ў сябе навуковыя аддзелы, бібліятэку і архіў. Калі праводзіць паралелі, то ЭЛМ - гэта адпаведнік нашаму акадэмічнаму інстытуту. Слова "літаратурны" хай не ўводзіць у зман, бо літаратура тут разумеецца гранічна шырока, у сукупнасці з уісм фальклорным багацьцем Эстоніі. Якое там фальклорнае багацьце ў маленькай Эстоніі? А я табе скажу...




*      *     *
Пачынаць, безумоўна, трэба з волата эстонскай фалькларыстыкі і нацыянальнага адраджэньня Якаба Хурта (1839-1907). Выхадзец з сялянскай сям'і, Якаб здолеў атрымаць бліскучую адукацыю ва ўніверсітэтах Тарту і Санкт-Пецербугра, і ўвесь свой імпэт і жыцьцёвую энэргію ськіраваў на зьбіраньне і вывучэньне эстонскага фальклёру. Зробленае гэтым чалавекам уражвае надзвычай і паралелі з беларускімі фалькларыстамі мне правесьці цяжка. Якаб Хурт здолеў мабілізаваць для запісаў фальклору звыш 1400 (!) чалавек па ўсёй Эстоніі, якія ў выніку запісалі 262 000 адзінак фольку розных жанраў, што склала 122 000 старонак тэксту (170 тамоў)!!! Акрамя таго, Якаб Хурт стаў адным з арганізатараў Эстонскага сьвята песьні, што адыграла ролю моцнага каталізатара абуджэньня нацыянальнай сьвядомасьці і паўставаньня эстонцаў як нацыі.



*       *      *
У архіве ў дастатковай колькасьці ёсць і фальклор "рускамоўнага" насельніцтва Эстоніі, а таксама Пскоўшчыны, прынамсі вусная творчасьць рускіх старавераў. Сам архіў утульны, працаваць зручна і ненапружна...



*       *       *
Мяне прадметна цікавіць неказкавая проза - легенды, паданьні пра скарбы і храмы, што праваліліся пад зямлю, былічкі пра чартоў ды розных нячысьцікаў... Вось сяджу і капаюся ў даваенных і пасьляваенных картках... А 20-га буду выступаць з дакладам і прэзентацыяй на тэму "Сакральная гідраграфія Паўночнай Беларусі". Пажадай мне, каб... людзі хаця б напалову зразумелі, пра што я ім буду гаварыць :)
Link1 comment|Leave a comment

EESTI [Feb. 17th, 2018|08:34 pm]
uladzimer
[Tags|, , ]



*       *       *
Гэтым разам зьвернем увагу на тартускія сьцены. Не сказаць, каб горад быў размаляваны ўздоўж і ўпоперак, але розныя пачваркі водзяцца. Нажаль, прыхапіць іх з сабой для прэпарацыі маладымі полацкімі этнолагамі ня ўдасца, але хоць нейкае ўяўленьне скласьці можна.



*      *      *
Што азначае гэтая вясёлая братва ў стане медытацыі, я так і не зразумеў, але шэрым эстонскім днём гэтыя дзівосныя істоты цешаць вока і падвышаюць настрой.



*       *      *
Менш вясёлая, але актуальная карцінка, па ўсім відаць, адрасаваная аматарам анлайн-гульбішчаў на платнай аснове. Што тут сказаць. Скрыўленьня пазванкоў я не выявіў, валасы акуратна падстрыжаныя, чым занятыя рукі - незразумела, але агульнае ўражаньне - будзе жыць.



*       *       *
Можна і літаратурных герояў сустрэць. Гэта побач зь дзіўным помнікам Юрыю Лотману, непадалёк ад бібліятэкі Тартускага ўніверсітэта.



*       *       *
Некаторыя малюнкі маюць відавочна камерцыйны характар. Ачмурэлы ад шчасьця сабачка плюшчыць вочы ад сытага задавальненьня на сьцяне сьпецыялізаванай крамы для песікотаў.



*      *      *
Гэтую фантазійную, але сакавітую выяву таксама можна аднесьці да вонкавай рэклямы, бо яна аздабляе плот ля вельмі каларытнага гатэльчыка "Villa Margaretha", пабудаванага ў стылі арт-нуво недзе на пачатку ХХ ст.



*      *      *
Гэтая ж цётухна - проста эпічная! Хто такая - яшчэ не разьведаў, але вось паглядзіш на яе і падумаеш сабе: Усё будзе гут, Вальдэмар!



*       *      *
Некаторыя сюжэты маюць відавочна сацыяльную ськіраванасьць. Сэрца маё ёкнула, калі ўбачыў карцінку, прысьвечаная барацьбе з кантрабандай. Але ж кантрабанда - гэта заўсёды на продаж, а я сала нелегальна правёз чыста з мэтаю духоўнага самаўдасканаленьня.




*       *       *
Зразумела, што побач з домам, дзе я жыву, іншае было цяжка ўбачыць. Выявы вельмі трапна перадаюць псіхалагічны стан беларуса на чужыне...)
Link4 comments|Leave a comment

EESTI [Feb. 16th, 2018|05:28 pm]
uladzimer
[Tags|, , , ]



*      *      *
Як любы нармальны еўрапейскі горад, Тарту атабарыўся на берагох ракі. Раку зваць Emajogi, што з эстонскай азначае "Маці-рака". Ну, калі параўноўваць з Дзьвіной, дык будзе недзе разы ў тры меншай, але ж і Эстонія не Беларусь - краіна маленькая, таму не чапляйся. Рака мае некалькі назваў, бо хто толькі не тусіў на гэтых берагах. Рускія перайначылі эстонскую назву на свой капыл - Амоўжа, латышы абазвалі Мэтра, а немцы - Embach.




*       *      *
Але ж ты ведаеш, калі я бачу лёд, то хлебам не кармі - мне трэба на яго выпаўзьці. Задумана - зроблена, пад жаласьлівыя крыкі мінакоў, паліцэйскія сьвісткі і сірэны хуткай дапамогі абыякавая погляды падлеткаў, што расьпівалі віскар проста з рыльца, запіваючы колай, я спакойна перасёк рэчку. Лёд быў жалезабетонны, але...




*      *       *
Але троху далей я пераканаўся, што трываласьць тутэйшага лёду - справа ўмоўная. Праваліцца пад лёд у цэнтры Тарту - гэта быў ба незабыўны прыкол, - падумалася мне.




*      *      *
Што да тлустых і лянотных качак і селязьнёў, што вымагалі жраку на беражку, то ніякага замілаваньня я ня меў - адно раздражненьне і недаўменьне: навошта я купляю мяса на кірмашы, калі яно тут у вольным доступе?





*      *      *
Але меў я ад эстонскіх знаёмых зусім іншую наводку. А як убачыў, братка ты мой, сэрца шалёна закалацілася, камяк горла прыціснуў, сьляза настальгічная і гарачая пакацілася па няголенай шчацэ! Зімовая рыбалка! І чалавек, які займаецца сапраўднай мужчынскай справай, а не перакладае паперкі ў фальклорным архівве! Ты толькі зацані, колькі шчасьця на твары!




*       *       *

Паразумеліся зь дзядзькам лёгка і нязмушана, бо рыбакі ж, а не нейкая там інцелягенцыя, што на траіх чатыры партыі створыць і тут жа свару завядзець. Рыбу мясцовыя ловяць не на рэчцы, але на канале Аннэ, што побач зь ёй. Бярэцца, у асноўным, ладная гусьцяра, зрэдку - плотка ды невялікі акунь. Але ці многа трэба для шчасьця, калі дадому ўсяго 5 хвілін ісьці?
Ты ўжо выбачай, мой дружа, што сёньня без архітэктуры і помнікаў, але ёсьць рэчы важнейшыя за мёртвую цэглу ці бронзу.
LinkLeave a comment

EESTI [Feb. 15th, 2018|05:29 pm]
uladzimer
[Tags|, , ]



09/02/18

*      *      *
Ну вось я і ў Тарту - канчатковай кропцы свайго эстонскага візіту. А гэта значыць, што цяпер сьпяшацца нікуды ня трэба. Хочаш ты ці не, але будзем тупаць паціхоньку і ўважліва ўглядацца па баках. Як любы нармальны еўрапеец у нармальным еўрапейскім горадзе, адразу шукаеш Ратушную плошчу - сэрца любога магдэбургскага места. Зірнем, ці сільна зьмянілася ад таго, што на карцінке 200-гадовай даўніны.




*      *      *
Амаль не зьмянілася. Чымсьці нагадвае Віцебскую ратушу, і гэта невыпадкова, бо  час пабудовы (канец ХУІІІ ст.) і стыль (суплёт позьняга барока з класіцызма) прыблізна тыя ж самыя. Ну, пра функцыі ратушы ў даўнішнім горадзе я распавядаць ня буду, бо ты ж не з Сібіры і сам усё выдатна ведаеш. Але паказальна, што і сёньня ў ратушы засядае Тартускі гарадскі сход і ўправа. Да таго ж, тутака месьціцца і інфацэнтр, асабліва карысны, калі ты трапіў сюды ўпершыню.




*      *      *
Але ў лютаўскай вечаровай цемры Ратушная плошча глядзіцца зусім па іншаму. Сьвяточна, незалежна ад дня тыдня. А пустэльнасьць засьнежанага пляца толькі падкрэсьлівае знакавасьць і прыгажосьць месца.



*      *     *
Гэта дом на плошчы ты не прамінеш, як бы не хацеў. Дом валіцца рэальна, і градус падзеньня круцейшы, чым у знакамітай Пізанскай вежы. Гісторыя, насамрэч, досыць празаічная. Адна сьцяна падмуркам мела камяні, а другая - драўляныя плахі, якія сталі гнісьці і прасядаць. Даўней дом належаў сям'і Барклая-дэ-Толі, а цяпер тутака знаходзіцца Тартускі мастацкі музэй.



*       *      *
Як ты думаеш, каму паставілі помнік перад будынкам гарадскога самакіраваньня? Студэнтам! Ён і яна цалуюцца, абняўшыся пад парасонам... Як па мне, дык вельмі сімвалічна. Бо што ты ўбачыш у беларускіх гарадах перад выканкамам? Правільна - Леніна. Вось табе і перспектыва, зацалуй тыя яе хоць у засос.



*      *       *
На сёньня хопіць, палячу ў сваю кватэрку, але зраблю апошні здымак з птушынай вышыні...
Link2 comments|Leave a comment

EESTI [Feb. 14th, 2018|08:50 pm]
uladzimer
[Tags|, , ]


08/02/18




*      *      *
Беларусы - марскія людзі. У марах, вядома. Таму быць у Таліне і не паглядзець на зімовую Балтыку - гэта прафукаць магчымасьць дакрануцца да нацыянальнай мары. Пакуль узьбіраўся на нейкую бетонную спаруду па замеценай лесьвіцы, зразумеў, што Талін - горад дзіўных кантрастаў. Па левы бок, на сьцяне прыгожай панарамай разьмясьцілася нардычная фантазія на тэму мужных эстаў часоў слаўнага паганства...




*       *      *
А вось па правы бок ад сходаў карцінка была куды больш схематычнай. На радаснае сьведчаньне ўласнай прысутнасьці, што пакінула рускамоўная дзевачка, спаўзьліся нейкія дзіўныя істоты, насланыя, відаць, мясцовымі нацыяналістамі. Што за істоты я так і не зразумеў, але сфоткаў, каб потым пацікавіцца ў Эстонскім прыродазнаўчым музэі.




*       *       *
Ага, пра музэі. Пабываў у Нігулістэ, Гістарычным, Гарадскім, Гісторыі медыцыны (проста суперны!), Аптэцы-музэі і нават у Музэі лялек. Паўсюль займальна і цікава, бачна як вельмі дасьціпна і дарэчна лезе з усіх музэйных шчалінаў інтэрактыў, разьлічаны абсалютна на ўсе ўзроставыя катэгорыі, які не зацяняе, але гарманічна дапаўняе разнастайныя аўтэнтычныя артэфакты. Праўда, некаторыя экспанаты красамоўныя самі па сабе. Напрыклад, кітайская парцаляна, якую я вельмі люблю за вытанчанасьць формаў і ідэальную каляровую гаму))




*        *        * 
А вось як, пакаштаваўшы бальшавіцкай ласкі, сустракалі месьцічы Таліна салдатаў вермахта. Потым і ад апошніх "ласкі" наеліся, але фота паказальнае... Толькі па музэях ты ўжо прайдзіся самастойна - пераказваць не буду, каб не стала падобна на лекцыю. Ну, хіба за грошы...)



*        *       *
І ўсё выдатна, і ўсё цікава, але насьпеў час разьвітвацца з Талінам, бо чакае дарога на Тарту. Па мясцовай завядзёнцы, пацерабіў нос тутэйшаму трубачысту ды загадаў жаданьне...
У якасьці кароткага падсумаваньня. Калі ты ня быў у Таліне - абавязкова наведай гэты чароўны горад!
LinkLeave a comment

EESTI [Feb. 14th, 2018|12:59 pm]
uladzimer
[Tags|, , ]



Па-за храналогіяй. Сёньня сьніў цяжкія сны, на раніцу настрой быў адпаведны. Тады, ідучы ў цэнтры Тарту, заўважыў бабцю, што прадавала вербінкі, амаль як у нас. Купіў сабе ў самотную бярлогу. І неяк яно на душы лягчэй стала, сьвятлей... А тут і сонейка на небе паказалася.
LinkLeave a comment

EESTI [Feb. 13th, 2018|08:40 pm]
uladzimer
[Tags|, , ]



08/02/18

*      *      *
Новы дзень - сьветлы дзень, скрозь хмары настойліва прабіваецца сонца. Што сьніў на новым месцы - не памятаю, хоць кажуць, што такія сны праўдзяць. Лепш хай праўдзіць ява. Вось і старая знаёмая чаіца прыляцела, памерамі з ладную беларускую курку. Значыцца, усё пойдзе як трэба.



*      *      *
А ці не зайсьціся часам у слынны сабор Niguliste, ці ў Мікалаеўскі сабор, калі па-наску? Бо гэты шэдэўр паўночнай архітэктуры ў старым Таліне прамінуць ніяк немагчыма. Храм быў фундаваны ў ХІІІ ст., купецкай братвой у гонар апекуна маракоў і, адпаведна, марскога гандлю, што цалкам заканамерна, калі браць пад улік партовы статус Таліна.



*       *       *
Але за сваю гісторыю храм нацярпеўся па поўнай. Часам, ліха яго абносіла, і ў 1524 г., калі раз'юшаныя пратэстанты панішчылі багатыя інтэр'еры старых каталіцкіх цэркваў, Niguliste ацалеў, бо хтосьці заліў сьвінцом замкі і фанаты Лютэра не здратавалі багатае ўбраньне храма. Але, калі табе пашчасьціла ў сярэднявеччы, гэта зусім не азначае, што ты маеш казырную карту перад налётамі савецкай авіяцыі ў 1944.




*      *       *

Але на тым няшчасьці ня скончыліся, і ўжо ў 1982 жудасны пажар сільна пашкодзіў вежу і званіцу Niguliste. Схіляю галаву перад эстонцамі, якія ўжо ў 1984 адрапаравалі храм па поўнай і зрабілі з яго не толькі цяперашнюю цацку, але разьмясьцілі там музэй, куды панацягалі ўсе сярэднявечныя цікавосткі сакральнага мастацтва краіны.



*       *       *
Турыстычныя праспекты нахвальваюць "Пляску сьмерці" Берндта Нотке, мастака з Любека (іх тут было багата, бо Талін - горад ганзейскі), але мяне яна штосьці не сільна ўразіла, магчыма, па прычыне яе фрагментарнасьці (бо ідэя "пляскі сьмерці" - сюжэта папулярнага ў сярэднявечнай Еўропе, зашуганай чумой, палягае ў тым, каб паказаць сьмяротнасьць абсалютна ўсіх: ад епіскапа і князя - да вяскоўца ці жабрака, а на карціне Нотке сьмерць у выглядзе вясёлых шкілетонаў таньчыць пад дуду (!) толькі з начальствам).



*       *        *
Куды болей мне спадабалася скульптура сьвятога Хрыстафора, вельмі цікавага персанажа хрысьціянскай міфалогіі. Карацей, быў такі таварыш, дужа высокі і сільны, а яшчэ з галавой сабакі. Не, гэта не мутацыя - так ён у бога папрасіў, каб дзеўкі яго не спакушалі. Ну і аднаго разу ён маленькага Ісуса Хрыста цераз рэчку перанёс, ад якога сваё імя і атрымаў. Але ж мне святы Хрыстафор цікавы тым, што апекваецца падарожнымі людзьмі і вандроўнікамі.  Паглядзеў я на таго Хрыстафора і ўзгадаў сябе з важкім пляцаком за плячыма, калі да экпедыцыйнага лагеру яшчэ валюхаць і валюхаць...

Link1 comment|Leave a comment

EESTI [Feb. 12th, 2018|10:07 pm]
uladzimer
[Tags|, , ]




07/02/18

*     *     *
Кожны горад увечары ці ўночы не падобны на сябе самога ўдзень. Талін не выключэньне. Сьнег спыніўся, а замест яго на старыя вулкі места ўпала цішыня. Рэдкія мінакі, машынкі сумётамі, ліхтары і ліхтарыкі. Горад належыць самому сабе, а ты сабе напоўніцу не належыш - як раз увечары наганяюць смутныя думкі з радзімы...



*     *      *

Калядная елка на ратушнай плошчы сваімі зіхоткімі агеньчыкамі яшчэ раз нагадала пра мудрую нетаропкасьць эстонцаў: чаго мітусіцца, калі яшчэ зіма? Зрэшты, і ў маім доме сьвеціцца агеньчыкамі калядная ялінка, якую сёлета купілі жывою і ў адмысловым вядзерцы з зямлёю. Ну і ладна, за Купальлем усё адно надыйдуць Каляды...



*      *      *
Аказваецца, першыя людзі на тэрыторыю Эстоніі прыйшлі з Паўночнай Беларусі. Не прыдумаў - прачытаў у адным эстонскім музэі. Цяпер усё ясна, чаму так палюбіўся Талін, бо цераблю сьцежкі продкаў.



*      *      *
Чуеш, як гучыць ціхая паўночная калыханка? Хутка вецер прасьпявае яе і для цябе...
LinkLeave a comment

EESTI [Feb. 12th, 2018|09:38 am]
uladzimer
[Tags|, , ]



07/02/18

*     *     *
Што патрэбна сувораму чалавеку з Паўночнай Беларусі для поўнага і гарманічнага ўспрыняцьця талінскай рэчаіснасьці? Архітэктурныя помнікі, музэі, экскурсіі? Не. Пасьля пацягушак па засьнежаным Таліне і 12 гадзін дарогі перад тым, ногі самі панясуць цябе на Ратушную плошчу, але не дзеля таго, каб аддацца архітэктурнаму замілаваньню. Яму я аддаўся адразу па прыезьдзе.



*     *     *
Проста менавіта з Ратушнай плошчы павейвае смачны водар гарачай пахлёбкі з ласяціны, які лепш за ўсё турыстычныя компасы прывядзе цябе да сярэднявечнай харчэўні "ІІІ Драконы", што месьціцца ў сутарэньнях талінскай ратушы.



*      *      *
Пахлёбка з ласяціны, смажаныя кілбаскі, улётныя піражкі з капустай і салёныя гуркі, якіх можаш налавіць сам з вялікай драўлянай бочкі... І ўсё гэта па вельмі дэмакратычным кошце. Хоць прымяраць яго па курсе да беларускіх заробкаў не раю, бо нашыя заробкі яшчэ больш дэмакратычныя.



*      *      *
Відэльцаў і лыжак тут няма. Пахлёбку сёрбаеш з адмыслвай керамічнай плошкі, кілбаскі - на драўляных шпажках, гуркі - рукамі (хіба вучыць цябе?). І рэальна смачна! І рэальна наедна!
Што яшчэ трэба, каб адчуць суладзьдзе душы і цела?



*     *     *
Ціха, спакойна, утульна. Кітайскія турысты замерзлі недзе на подступах... Толькі рашучым намаганьнем волі выцягваеш сваё разамлелае цела з каларытнага шынка, бо дарога чакае, бо дарога не даруе....



*      *     *

Запабягаючы наперад, тры словы пра будні, калі гатую сам сабе. Яно і не прывыкаць - забахаць нейкі там амлецец, але ў часе гатаваньня ўсё часьцей  часьцей заходзяць у галаву думка пра ўласную харчэўню ў старабеларускім стылі...
LinkLeave a comment

navigation
[ viewing | most recent entries ]
[ go | earlier ]